Bitloze hoofdstellen

23 januari 2017

Tegenwoordig zijn er steeds meer mensen die ervoor kiezen om met een bitloos hoofdstel te rijden. Een vaak genoemde reden is bijvoorbeeld dat een bit de mond van een paard ernstig kan beschadigen. Het klinkt misschien raar, maar je kunt vrijwel alles doen met een bitloos hoofdstel: naast recreatief rijden kun je hem ook gebruiken voor bijvoorbeeld springen, dressuur en endurance. Er bestaan verschillende soorten hoofdstellen zonder bit.

Dr. Cookhoofdstel

Het bekendste bitloze hoofdstel is wel het dr. Cookhoofdstel (zie afbeelding). Er lopen twee riempjes onder de kin door, waardoor de druk niet alleen op de neus en oren maar ook aan de zijkant van de kaak komt te liggen. Dit hoofdstel staat bekend als paardvriendelijk en is, met een aanpassing, naast het rijden ook te gebruiken voor het mennen.
Het hoofdstel heeft zijn naam te danken aan de uitvinder ervan, de dierenarts dr. Cook. Hij was een dierenarts die onderzocht hoe het bit de mond van het paard aantastte.

Hackamore

De Hackamore heeft scharen, die als een hefboom werken. Er bestaan korte en lange scharen, die verschillend inwerken; hoe langer, hoe scherper. Bij druk op de teugels voelt het paard dit op de neus, kin en achter de oren. Het hoofdstel heeft een erg scherpe inwerking en kan bij verkeerd gebruik ernstige gevolgen hebben, zoals een gebroken neusbot. Zorg er dus voor dat de Hackamore niet te laag hangt en dat je niet met een te harde hand rijdt.

Bosal

De bosal is een bitloos hoofstel dat al lang bestaat. Eigenlijk heet alleen de neusriem ‘bosal’, een ring gemaakt van leer. De teugels worden van staart- of manenhaar gemaakt. Dit heet de mecate, die onder de kin van het paard aan de knop van de bosal vast wordt gemaakt.
Hoe scherp een bosal is, ligt aan de dikte. Hoe dikker de bosal, hoe minder scherp de druk is. Als de teugels veel gebruikt, is dit geen geschikte optoming, aangezien de bosal makkelijk gaat schuren op de neus. Vandaar dat hij vooral bij het westernrijden populair is.

Touwhalster en cross rope bridle

Een touwhalster is, zoals de naam al zegt, een halster van touw. Dit touw breekt niet en is vrij scherp, en kan daarom pijnlijke schuurplekken op de neus van het paard achterlaten. Een bontje op de neus is dus aan te raden. Een touwhalster kun je gebruiken voor grondwerk en voor het rijden.
De cross rope bridle lijkt op een touwhalster. Het verschil zit in het aantal lussen om de teugels aan vast te maken: een touwhalster heeft er maar één, een cross rope bridle heeft er twee. Daardoor werkt deze meer met een druk vanaf de zijkant, waardoor het vaak makkelijker sturen is.

Sidepull

Ook de sidepull werkt met een zijwaartse druk. Als neusriem loopt er een touw door de lussen van het versimpelde hoofdstel. De scherpte verschilt per hoofdstel. Dit touw kan eventueel gaan schuren , waardoor de sidepull minder geschikt is voor ruiters die constante teugeldruk gebruiken.

Neckrope

Ja, je kunt ook met slechts een touw om de nek van je paard rijden! Dit vereist natuurlijk wel veel oefening. De halsring, vaak rijring genoemd, is gemaakt van dik touw.

Kaptoom

Een bitloze optoming die heel populair is bij de academische rijkunst, is de kaptoom. Het is een hoofdstel van leer of nylon met ringen op de neusriem, waaraan je teugels of een longeerlijn kunt bevestigen. Je kunt hem gebruiken voor het rijden, maar je ziet hem vaker bij grondwerk.
Een kamptoom kun je ook mét bit gebruiken.

Voest-hoofdstel

Dit hoofdstel, dat uitgevonden is door Emiel Voest, werkt net als het Dr. Cookhoofdstel met kruislinge riempjes onder de kin door. Verder zijn er niet veel riempjes aanwezig. De neusriem is extra breed, om een te scherpe inwerking te voorkomen. Zolang je dit hoofdstel op de goede manier gebruikt, is het zeer paardvriendelijk. Doe je dit echter niet, dan kan de neus afgekneld worden.

Glucksrad en bloem

Het Glucksrad is een ring die vastzit aan het bakstuk, de neusriem en de teugels en bevindt zich aan de zijkant van het hoofd. Het rad werkt als een hefboom als je druk op de teugels legt. Hoe scherp het geheel inwerkt, ligt aan waar je de teugels vastmaakt. Je kunt ze namelijk zowel aan de voorkant als aan de achterkant van de ring bevestigen.
De bloem lijkt op het Glucksrad, maar heeft in plaats van een rad een bloem met meerdere ringen. Een bloem met 6 ringen is ongeveer even scherp als het Glucksrad, maar een bloem met 7 ringen heeft een scherpere inwerking.

Dually training halter

Zoals de naam al zegt, is dit eigenlijk gewoon een halster. Er zit echter een extra stuk touw aan, bij de neus. De extra druk die hierdoor gecreëerd wordt zorgt ervoor dat het dually training halter scherper inwerkt dan een normaal halster. Je kunt eventueel teugels vastmaken aan de ringen die aan het touw vastzitten, maar rijden met dit halster is niet aan te raden. Voor grondwerk is het wel geschikt.