Het rijtuig

7 november 2010

Een vervoersmiddel op wielen, getrokken door een of meerdere paarden, wordt een rijtuig genoemd. Andere namen die worden gebruikt zijn koets en wagen, maar bij de officiële onderverdeling zijn dit eigenlijk verschillende soorten rijtuigen. Er bestaan rijtuigen met twee en vier wielen.

Een koets is een rijtuig met vier wielen, die meestal gesloten of overdekt is. Hij is dus speciaal gemaakt om het vervoer voor de passagiers zo comfortabel mogelijk te maken. Een koetsier bestuurt de paarden vanaf de bok en wordt geholpen door een groom.

Een wagen wordt niet alleen gebruikt voor het vervoer van mensen, maar ook voor goederen. Hij heeft vier wielen, maar er bestaat ook een tweewielige variant, de kar. Deze wordt uitsluitend voor de transport van goederen gebruikt.

Vroeger en nu

Vroeger bestonden er nog geen auto’s en waren koetsen dus erg belangrijk. De naam koets komt waarschijnlijk van de naam Kocs, een plaatsje in Hongarije waar het wagenpark van de keizer was. De koetsen die ze daar gebruikten werden bestuurd door een ruiter die op één van de paarden zat. Ze bestonden uit slechts vier riemen, opgehangen tussen twee assen, met een kleine cabine erop.

Een andere mogelijkheid is dat ‘koets’ uit het Frans is afgeleid, van het woord ‘coche’.

Toen we auto’s, schepen, vliegtuigen en vrachtwagens gingen gebruiken, is de oorspronkelijke functie van het rijtuig verloren gegaan. Nu worden ze vrijwel alleen nog gebruikt voor de mensport.

Onderverdeling

Je kunt rijtuigen op twee verschillende manieren onderscheiden. De eerste is tweewielig en vierwielig, wat natuurlijk voor zich spreekt. De andere manier is landaanspanning en recreatieaanspanning. Dit vraagt iets meer uitleg. Bij de landaanspanning wordt de nadruk gelegd op netheid. Er wordt gebruik gemaakt van net borsttuig. Voor de echte sport worden reacreatieaanspannigen gebruikt, die speciaal ontwikkeld zijn om snel vooruit te komen en makkelijk te kunnen draaien. Het tuig is soepel en eenvoudig en kan ook nog eens per onderdeel gemakkelijk vervangen worden.

Onderdelen

De verschillende onderdelen van een rijtuig (zie afbeelding) zijn:

  • Bok
  • Schulp
  • Voetenplank
  • Voorstel
  • Achterstel
  • Vaste evenaar
  • Paddenstoel
  • Hals
  • Trede
  • Achterportier
  • Bak
  • Torenbout

Onderhoud

Omdat authentieke, oude rijtuigen heel anders in elkaar zitten dan moderne rijtuigen, kun je deze niet op dezelfde manier onderhouden. Een authentiek rijtuig moet je regelmatig wassen en vervolgens drogen. Het is verstandig om het leer daarna te behandelen met olie. Als het nat is geworden door regen moet je het meteen schoonmaken en drogen, maar laat de koets niet door de zon opdrogen want dan verkleurt ‘ie! Om verkleuring te voorkomen moet je zeilen en schorten ook nooit opgerold opbergen. Verder kun je de bekleding bijhouden door die te borstelen en uit te kloppen. De patentassen moeten regelmatig worden gesmeerd en het hele rijtuig moet af en toe gelucht worden.

Bij een modern rijtuig moet je letten op andere dingen. Het materiaal waarvan het gemaakt is, kan namelijk tegen veel meer. De wagen moet af en toe worden afgespoten onder hoge druk. Zorg er wel voor dat je de bokkussens meteen afdroogt! Verder is het belangrijk dat alle moeren en bouten goed vast zitten, controleer dit dus regelmatig. Let er op of er geen staartharen tussen de astappen en de naaf zitten. Vet de draaikrans elke maand in. En, ook belangrijk: vervang de bout van de spoorstok elk jaar!